Những quyết định chiến thuật định đoạt mùa giải của Arteta

Nếu Arsenal lên ngôi vô địch Ngoại hạng Anh mùa này, những ghi chép chiến thuật trên chiếc iPad của Mikel Arteta trong tháng 5/2026 sẽ trở thành tâm điểm chú ý. Lần đầu tiên sau 22 năm, Arsenal tiến vào giai đoạn giữa tháng 5 với tư thế là đội nắm quyền tự quyết trong cuộc đua vô địch.

Đáng ngạc nhiên hơn, họ làm được điều này sau một tháng 4 đầy chông gai. Arteta đã phải dựa vào trực giác của mình để thiết lập lại quyền kiểm soát trong chặng nước rút của mùa giải. Hai thất bại trong ba vòng đấu Ngoại hạng Anh hồi tháng trước tạo cảm giác “Pháo thủ” đang chệch choạc. Dù phong độ được cải thiện vào cuối tháng 4, Arsenal vẫn cần một luồng sinh khí mới để xoay chuyển tình thế.

Chiến thắng thuyết phục 3-0 trên sân nhà trước Fulham trong trận đấu đầu tiên của tháng 5 chính là điểm khởi đầu. Đây là ngòi nổ cho chuỗi 9 ngày thăng hoa, giúp Arsenal lọt vào chung kết Champions League và vươn lên trở thành ứng viên số một cho ngôi vương Ngoại hạng Anh.

Những ghi chép của Arteta trong tháng 4 chắc chắn là một trong những điều gây tò mò nhất.

Việc mạnh dạn bố trí tài năng trẻ Myles Lewis-Skelly ở hàng tiền vệ và Riccardo Calafiori ở vị trí hậu vệ trái đã mở ra sự thanh thoát đáng kinh ngạc cho lối chơi. Quyết định nhân sự này mang lại sự cân bằng hoàn hảo, giúp hệ thống luân chuyển bóng hoạt động trơn tru trước áp lực vây ráp. Trong bối cảnh Arsenal vẫn đang chạy đua cho danh hiệu, bài viết Arsenal đang dẫn đầu EPL nhưng mùa giải chỉ thành công khi có danh hiệu cũng cho thấy áp lực mà Arteta và các học trò đang phải đối mặt.

Sự hiệu quả này khiến Arteta tự tin giữ nguyên đội hình xuất phát trong hai trận liên tiếp mang ý nghĩa sống còn đối với mùa giải của đội bóng London. Họ giữ nguyên bộ khung khi chạm trán Atletico ở bán kết lượt về Champions League và tiếp tục áp dụng khi làm khách trước West Ham hôm chủ nhật. Đây mới chỉ là lần thứ hai và thứ ba trong suốt mùa giải Arsenal ra sân với cùng một đội hình xuất phát.

Khi được hỏi vì sao giữ nguyên đội hình bất chấp các cầu thủ đã kiệt sức sau trận gặp Atletico, chiến lược gia người Tây Ban Nha chia sẻ: "Nếu bạn nhìn vào iPad của tôi, số lượng đội hình tôi đã sắp xếp, thay đổi rồi lật lại, cộng thêm các phương án thay người giả định là rất lớn. Cuối cùng, tôi quyết định dựa vào linh cảm. Tôi có một dự cảm rất tốt từ những gì đã thấy vài ngày trước trong trận đấu với Fulham".

Trong chiến thắng 3-0 trước Fulham, không chỉ diễn biến trên sân mà bầu không khí từ các khán đài cũng củng cố thêm niềm tin cho vị HLV. Người hâm mộ trên sân Emirates thực sự tận hưởng trận đấu thay vì bị đè nén bởi áp lực kỳ vọng như những trận trước đó.

Khi hiệp một khép lại với tỷ số 3-0 nghiêng về đội chủ nhà, tiếng hò reo từ khán đài bùng nổ dữ dội đến mức gần như át đi tiếng còi của trọng tài. Sự bùng nổ này gợi nhớ đến khoảnh khắc khán đài sân Amex vỡ òa hồi tháng 3, khi tin tức Man City bị Nottingham Forest cầm hòa 2-2 truyền đến trong trận đấu với Brighton.

Phản ứng tích cực từ khán giả nhà trong trận gặp Fulham là mảnh ghép cuối cùng để Arteta xác nhận linh cảm chiến thuật của mình là chính xác. Ba ngày sau, Lewis-Skelly và Calafiori tiếp tục tạo ra sự cân bằng trong trận gặp Atletico. Bộ đôi này cũng là nhân tố then chốt giúp Arsenal khởi đầu mạnh mẽ trước West Ham, bên cạnh sự xuất sắc của Leandro Trossard.

Những pha bóng sắc nét nhất của Arsenal trên sân London trong giai đoạn đầu trận đều in dấu giày của bộ ba này. Khả năng xoay xở và chuyền bóng hướng lên của Lewis-Skelly, những pha leo biên mạnh mẽ của Calafiori cùng sự linh hoạt lùi sâu nhận bóng của Trossard đã mang lại sự gắn kết bên hành lang trái. Hệ thống này từng hoạt động trơn tru hồi mùa thu năm ngoái khi Calafiori và Trossard đá chính cùng nhau trong 8 trận liên tiếp.

Tuy nhiên, bước ngoặt xảy ra ở phút 26 khi Ben White dính chấn thương và phải rời sân. Lúc này, mùa giải của Arsenal một lần nữa phụ thuộc vào những quyết định tức thời của ban huấn luyện.

Trả lời về cách ra quyết định trong giai đoạn cuối mùa giải trước trận gặp West Ham, Arteta cho biết: "Có những thứ liên quan đến trực giác. Bạn phải cảm nhận được trận đấu đòi hỏi gì, trạng thái của các cầu thủ, hình dung về diễn biến và vị trí nào cầu thủ có thể tạo ra tầm ảnh hưởng lớn nhất".

Ông nói thêm: "Bạn có thể đúng hoặc sai, không ai biết trước được. Nhưng nếu bạn làm theo cảm nhận, ít nhất bạn có sự tự tin rằng mình đã chuẩn bị kỹ lưỡng, suy nghĩ thấu đáo và khi đến lúc hành động, đó lại là một câu chuyện khác".

Sử dụng hậu vệ trẻ Myles Lewis-Skelly ở hàng tiền vệ là quyết định mang tính bước ngoặt của Arteta.

Khi ống kính truyền hình hướng về phía ban huấn luyện tại sân London, áp lực hiện rõ trên khuôn mặt Arteta lúc hội ý cùng các trợ lý. Ông giải thích rằng việc đưa Cristhian Mosquera vào thay White có thể sẽ "khóa chặt một điều gì đó". Do đó, ông quyết định kéo Declan Rice từ vị trí tiền vệ trung tâm sang đá hậu vệ phải.

Dù Rice từng chơi tốt ở vị trí này trong trận gặp Brighton hồi tháng 12, nhưng quyết định của ông Arteta đã đi chệch hướng chỉ sau vài phút. Việc Rice đá sai sở trường và Martin Zubimendi vào sân khiến cánh phải của Arsenal trở nên mỏng manh, đồng thời phá vỡ sự cân bằng trong mặt trận tấn công.

Sự suy giảm về khả năng kiểm soát là quá rõ ràng, buộc vị HLV phải sửa sai ngay đầu hiệp hai. Ông đưa Mosquera vào sân và trả Rice về vị trí quen thuộc. Để thực hiện điều này, Calafiori buộc phải hy sinh và rời sân dù không gặp chấn thương. Sự thay đổi này là giải pháp bắt buộc để vá lại lỗ hổng đội hình và giúp Arsenal lấy lại thế trận trước đội chủ nhà đang vùng vẫy ở cửa tử nhằm tìm kiếm điểm số trụ hạng.

Bước ngoặt định đoạt số phận trận đấu đến ở 22 phút sau đó, một lần nữa xuất phát từ cảm nhận chiến thuật nhạy bén. Việc đưa ra quyết định thay người ở thời điểm hai đội đang giằng co đòi hỏi sự quyết đoán rất lớn từ người đứng đầu băng ghế chỉ đạo.

Arteta chia sẻ: "Đôi khi bạn phải thực hiện thêm một sự thay đổi mang tính rủi ro. Việc rút Zubimendi ra là một quyết định vô cùng khó khăn, nhưng tôi thực sự cảm thấy chúng tôi cần tung hai tiền vệ tấn công là Martin Odegaard và Kai Havertz vào thời điểm đó để tạo ra sức ép. Thật may mắn là nó đã hiệu quả".

Dù mất thời gian để tìm ra công thức chuẩn xác, Arteta xứng đáng được ghi nhận vì khả năng nhận diện và sửa sai nhanh chóng. Sự linh hoạt này là một bước tiến dài so với hình ảnh của chính ông trong những mùa giải trước đó.

Thi đấu hạn chế ở mùa này do chấn thương nhưng Odegaard vẫn cho thấy tầm ảnh hưởng không thể bị thay thế mỗi lần ra sân.

Trong cuộc đua vô địch khốc liệt với Man City cách đây hai năm, chiến lược gia người Tây Ban Nha từng bộc lộ sự do dự khi thay đổi nhân sự ở các thời khắc quan trọng. Sự thiếu quyết đoán đó đã khiến Arsenal đánh mất nhịp độ và để tuột mất lợi thế trong chặng nước rút.

Tuy nhiên, ông đã cho thấy sự trưởng thành cách đây hai tháng. Trong trận lượt đi vòng 16 đội Champions League gặp Bayer Leverkusen hồi tháng 3, ông quyết đoán rút Bukayo Saka thi đấu dưới sức ra nghỉ để nhường chỗ cho Noni Madueke. Cầu thủ này sau đó đã mang về một quả phạt đền mang tính quyết định.

Sự nhạy bén trong các quyết định thay người càng được củng cố khi trên băng ghế dự bị có sự hiện diện của những nhân tố chất lượng như Odegaard và Havertz. Đường kiến tạo của Odegaard trước West Ham là một ví dụ điển hình cho tầm ảnh hưởng của anh ở mùa giải năm nay.

Được tung vào sân ở phút 67 và thi đấu đến phút 102, tiền vệ người Na Uy góp mặt trong 35% thời lượng trận đấu. Tại giải Ngoại hạng Anh mùa này, anh chỉ thi đấu 39% tổng số phút tối đa nhưng luôn là trung tâm sáng tạo mỗi khi góp mặt. Đường chuyền thành bàn trước West Ham là pha kiến tạo thứ 6 của anh tại giải quốc nội, qua đó sánh ngang thành tích của Trossard để dẫn đầu danh sách kiến tạo của câu lạc bộ.

Xét trung bình mỗi 90 phút tại Arsenal, Odegaard đứng thứ hai về số cơ hội tạo ra bao gồm cả kiến tạo (2,67 lần), cơ hội tạo ra từ bóng sống (2,39 lần), kiến tạo kỳ vọng (0,25) và đứng thứ ba về số đường chuyền vào một phần ba sân đối phương (7,8 lần). Pha kiến tạo trước West Ham cũng lặp lại kịch bản những đường chuyền quyết định mang về ba điểm của anh cho Gabriel trong trận gặp Newcastle và cho Rice ở cuộc đối đầu với Bournemouth.

Với hai trận đấu tại Ngoại hạng Anh và một trận chung kết Champions League phía trước, hành trình của Arsenal vẫn chưa khép lại. Việc Arteta hành động dựa trên trực giác nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi nhậm chức vào tháng 12/2019 đã giúp vực dậy cả một mùa giải vào lúc khó khăn nhất.

Sự chuyển biến này bắt nguồn từ việc kết hợp táo bạo giữa Odegaard và Eberechi Eze trong trận thua Man City tại Etihad hồi tháng trước. Thất bại đó không làm ông chùn bước mà ngược lại, còn củng cố niềm tin vào các phương án tấn công chủ động. Điều này cũng gợi mở thêm góc nhìn về vì sao Eberechi Eze có thể giúp Arteta giải bài toán sáng tạo trong giai đoạn quyết định.

Việc tin tưởng tuyệt đối vào trực giác và mạnh dạn thay đổi trong 10 ngày qua có thể là khoảnh khắc định hình sự nghiệp của Arteta tại đội bóng bắc London. Nó đánh dấu sự chuyển mình từ một chiến lược gia giáo điều thành một nhà cầm quân thực dụng và sắc sảo.

May mắn cho Arteta, các cầu thủ và người hâm mộ Arsenal, những linh cảm trong tháng này hầu hết đều đi đúng hướng. Việc Arteta nhanh chóng nhận ra sai lầm và lập tức đưa sự ổn định trở lại đang giúp Arsenal vững bước tiến gần hơn đến thời khắc đi vào lịch sử.