Theo Max Rushden, bóng đá đang mắc căn bệnh nan y mang tên tranh cãi dàn dựng

Một cầu thủ không ăn mừng, một HLV không bắt tay đối thủ, hay thậm chí một bữa tối cũng có thể châm ngòi cho cả một "vở kịch" lớn. Theo nhà báo Max Rushden, đây chính là "căn bệnh" tranh cãi dàn dựng đang bào mòn bóng đá hiện đại. Đáng ngạc nhiên là giờ đây, không chỉ truyền thông mà chính các câu lạc bộ cũng chủ động tham gia khuấy động drama, biến những chuyện không đâu thành vấn đề đáng bàn.

Hiểu đúng về tranh cãi 'dàn dựng'

Vậy chính xác thì một "tranh cãi dàn dựng" là gì? Theo cách diễn giải của Max Rushden, đây là những sự việc vốn không có gì to tát, nhưng bằng một cách nào đó lại được thổi phồng, phân tích mổ xẻ và trở thành chủ đề nóng trên khắp các mặt báo và không gian mạng. Về bản chất, chúng là những điều không quan trọng nhưng lại được đẩy lên thành một vấn đề đáng bàn.

Hiểu đúng về tranh cãi 'dàn dựng'

Để dễ hình dung, hãy xem qua vài ví dụ kinh điển:

• Không ăn mừng bàn thắng: Khi một cầu thủ ghi bàn vào lưới đội bóng cũ và chọn không biểu lộ cảm xúc, hành động này lập tức được diễn giải thành hàng loạt kịch bản: Anh ta vẫn còn tình cảm? Anh ta đang "diễn" để lấy lòng fan đội bóng cũ? Hay đây là biểu hiện của sự thiếu tôn trọng với CLB hiện tại? màn ăn mừng

• Cái bắt tay hụt: Một huấn luyện viên không bắt tay người đồng nghiệp sau trận đấu không còn là một khoảnh khắc thoáng qua. Nó trở thành bằng chứng cho một "mối thâm thù" cá nhân, là biểu hiện của sự cay cú, hay một đòn tâm lý chiến có chủ đích. đòn tâm lý chiến

Ngay cả những chuyện đời thường cũng không thoát khỏi vòng xoáy này. Việc một cầu thủ đăng video cá nhân lên trang riêng tư, hay bị bắt gặp ăn tối cùng người đại diện, cũng đủ để dấy lên vô số tin đồn chuyển nhượng hoặc bị quy kết là thiếu chuyên nghiệp.

Điểm chung của tất cả các sự việc trên là chúng xuất phát từ những chi tiết rất nhỏ, nhưng được khoác lên một lớp ý nghĩa kịch tính hóa để thu hút sự chú ý. Chúng không ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả trận đấu, nhưng lại chiếm sóng nhiều hơn cả chuyên môn thuần túy.

Cỗ máy tạo drama vận hành ra sao?

Vậy những câu chuyện này được tạo ra và lan truyền theo cơ chế nào? Chúng không tự nhiên bùng phát mà là kết quả của một vòng lặp có chủ đích, nơi mỗi bên đều có vai trò riêng trong việc khuếch đại chúng.

Khi truyền thông và CLB cùng vào vai 'đạo diễn'

Nếu coi những tranh cãi này là một ngọn lửa, thì có hai nhóm chính liên tục châm thêm dầu vào: giới truyền thông và chính các đội bóng.

Đầu tiên, không thể không nhắc đến vai trò của truyền thông trong chu kỳ tin tức 24/7. Với một "cơn khát" nội dung vô tận để lấp đầy các chương trình bình luận, các trang báo mạng và các nền tảng mạng xã hội, những câu chuyện nhỏ nhặt bỗng trở nên vô giá. Động cơ ở đây rất rõ ràng: thương mại. Một tiêu đề giật gân, một cuộc đối đầu được kịch tính hóa sẽ thu hút lượt xem, lượt nhấp chuột và tương tác nhiều hơn hẳn một bài phân tích chiến thuật khô khan. Các đài truyền hình thậm chí còn cố gắng tạo ra những "cuộc đối đầu giả tạo" (fake rivalries), biến một trận đấu bình thường thành một trận chiến không khoan nhượng để xây dựng câu chuyện và thu hút khán giả.

Nhưng điều đáng nói hơn, theo Max Rushden, là sự thay đổi trong vai trò của các câu lạc bộ. Họ không còn là "nạn nhân" bị động của truyền thông mà đã trở thành những người chủ động khuấy động tranh cãi. Bậc thầy của nghệ thuật này không ai khác ngoài Jose Mourinho, người từng tuyên bố có cả một "chiến dịch" truyền thông chống lại Chelsea của ông. Đây là một đòn tâm lý chiến kinh điển, nhằm tạo ra "tâm lý bị bao vây", gắn kết đội bóng và người hâm mộ lại với nhau trước một kẻ thù chung (dù có thật hay không).

Ngày nay, các đội bóng còn hành động tinh vi hơn. Khi Liverpool gửi đơn khiếu nại chính thức về một quyết định của VAR, hay khi Arsenal ra thông báo công khai ủng hộ HLV Mikel Arteta trước những chỉ trích, đó không đơn thuần là những hành động hành chính. Đây là các tuyên bố có mục đích, được sắp đặt để định hình dư luận, kiểm soát câu chuyện và biến CLB thành tâm điểm của một màn kịch lớn hơn -- nơi họ nắm vai chính diện đang đấu tranh cho lẽ phải.

Khi sân cỏ biến thành sân khấu

Quan điểm của Max Rushden cho rằng những màn kịch này xuất hiện ở khắp mọi nơi, từ quyết định trên sân, hành động của cầu thủ, cho đến các show bình luận. Đây là những câu chuyện được cố tình bơm thổi để giữ cho guồng quay tranh cãi liên tục tiếp diễn.

Khi sân cỏ biến thành sân khấu

Điển hình là cách một quyết định của trọng tài hay VAR được mổ xẻ. Rushden chỉ ra trường hợp trong trận Wolves vs West Ham, một tình huống gây tranh cãi của VAR đã nhanh chóng trở thành một 'màn kịch' kéo dài. Thay vì là một phần của trận đấu, nó biến thành chủ đề chính, thu hút sự tranh cãi của giới chuyên môn và người hâm mộ, tạo ra sự phẫn nộ không cần thiết.

Tương tự, hành vi của cầu thủ cũng là mảnh đất màu mỡ cho kịch tính. Pha ăn mừng của Antony (Man United) trước Coventry ở bán kết FA Cup là một ví dụ. Ngay lập tức, khoảnh khắc bột phát đó bị các chuyên gia và cộng đồng mạng diễn giải thành một vấn đề lớn về 'tiêu chuẩn' và 'sự thiếu tôn trọng' của cả một đội bóng.

Ngay cả những người có nhiệm vụ phân tích trận đấu cũng tham gia vào 'vở diễn'. Các cuộc khẩu chiến trên truyền hình giữa Gary Neville và Jamie Carragher được mô tả như một 'show diễn' được sản xuất. Sự kình địch giữa Jürgen Klopp và Pep Guardiola, dù cả hai luôn tôn trọng nhau, vẫn thường xuyên bị truyền thông khuếch đại thành mối thâm thù cá nhân để tăng tính hấp dẫn.

Những câu chuyện này còn tồn tại dưới nhiều hình thức khác. Đó là những cuộc tranh luận không hồi kết về việc có nên lập hàng rào danh dự hay không, hoặc cách truyền thông 'khai quật' những mâu thuẫn cũ như vụ việc của William Gallas và Samir Nasri để tạo ra câu chuyện. Từ tranh cãi VAR đến mâu thuẫn cá nhân, tất cả đều là những 'gia vị' được thêm vào để biến các sự kiện đơn lẻ thành những kịch bản dài kỳ, đảm bảo rằng guồng quay tranh luận về bóng đá sẽ không có hồi kết.

Một căn bệnh khó chữa và sự mệt mỏi không lối thoát

Hệ quả của 'căn bệnh' tạo kịch tính này là không hề nhỏ. Max Rushden chỉ ra rằng, khi dư luận bị cuốn vào những việc lặt vặt, các vấn đề thực sự quan trọng của bóng đá như quản lý tài chính, quyền sở hữu của fan, hay lịch thi đấu dày đặc lại bị xem nhẹ.

Hơn thế nữa, xu hướng này còn tạo ra một môi trường truyền thông độc hại, nơi sự phẫn nộ được sản xuất hàng loạt và sự tiêu cực chiếm ưu thế. Khán giả dần cảm thấy mệt mỏi, chán ngán và bội thực trước những màn kịch lặp đi lặp lại. Các diễn đàn và không gian trực tuyến, vốn là nơi để chia sẻ tình yêu bóng đá, nay lại ngập tràn những cuộc khẩu chiến vô nghĩa. Thay vì những phân tích chiến thuật sâu sắc hay lời tán dương cho một pha bóng đẹp, không gian thảo luận lại bị chiếm lĩnh bởi sự công kích cá nhân và những cuộc đấu khẩu phe phái. Cảm giác hào hứng chờ đợi một trận đấu đỉnh cao dần bị thay thế bởi sự ngao ngán khi phải chuẩn bị tinh thần cho những lùm xùm bên lề không hồi kết.

Đáng buồn thay, vòng luẩn quẩn này dường như không có lối thoát. Rushden đã tóm gọn vấn đề một cách cay đắng: "Những cuộc tranh cãi dàn dựng trong bóng đá vừa gây mệt mỏi, vừa không thể tránh khỏi". Truyền thông cần nội dung để tồn tại, các CLB cần câu chuyện để kiểm soát dư luận, và chính các cổ động viên, dù mệt mỏi, vẫn bị cuốn vào guồng quay đó. Mỗi cú nhấp chuột hay bình luận, dù đồng tình hay phản đối, đều đang tiếp năng lượng cho cỗ máy drama, đảm bảo vở kịch chẳng bao giờ có hồi kết.